احمد بن مُلیح کیست؟
چکیده
در سالهای اخیر، فردی با نام احمدالحسن بصری که مدعی است یمانی مذکور در روایات شیعه است، با طرح ادعاهایی خاص و افراطی، کوشیده است مشروعیت و جایگاه دینی برای دعوی خویش فراهم آورد. اتباع او به جهت آنکه بتوانند جایگاه وی را مشروع جلوه دهند، به احادیث مختلفی متمسّک شده و تمامی کسانی را که نامشان «احمد» بوده و در روایات ذکر شده اند، به احمدالحسن ربط داده و او را مصداق آن روایات می دانند!
این مقاله با تکیه بر روایت «احمد بن ملیح» و استناد به برخی دیگر از روایاتی که نام «احمد» در آنها بیان شده است به بررسی این مطلب می پردازد که اتباع احمد بصری با تقطیع، تاویل و سوء استفاده از روایات، سعی در مطابقت آن با احمد بصری دارند. نتیجه تحقیق نشان میدهد که ادعای یادشده فاقد پشتوانه معتبر روایی، سندی و محتوایی بوده و با سایر روایات و مبانی اعتقادی شیعه در تعارض است.
کلمات کلیدی: احمدالحسن بصری، احمد بن ملیح، یمانی، تقطیع روایات
مقدمه
یکی از روشهای رایج مدعیان دروغین مهدویت یا نیابت خاص، سوءاستفاده از روایات مبهم یا ضعیف و تطبیق گزینشی آنها بر خود است. احمدالحسن نیز در همین چارچوب، مدعی شده است که «احمد ملیح» یادشده در برخی نقلها، اشارهای به شخص او دارد. این ادعا در حالی مطرح میشود که در سنت شیعی، هرگونه ادعای انتساب به امام عصر(عجل الله تعالی فرجه الشریف) یا نقش ویژه در عصر غیبت، نیازمند دلایل قطعی، روشن و غیرقابل تردید است.
یکی از ادله ای که احمد اسماعیل بصری و اتباع او برای اثبات حقانیت و موعود بودن احمد می آورند روایتی است که اسامی و تعداد یاران حضرت حجت (عجل الله تعالی فرجه الشریف) را بیان کرده است.
احمدالحسن برای اثبات مدعایش در کتاب متشابهات خود، به روایتی از کتاب بشاره الإسلام استناد کرده و بوسیله آن خود را جزو یاران امام زمان عجّل الله تعالی فرجه الشریف از بصره معرفی مینماید. او روایت را به شکل زیر نقل میکند:
«وعن الصادق علیه السلام فی خبر طویل سمی به اصحاب القائم علیه السلام: (… و من البصرة … احمد…)».«امام صادق (صلوات الله علیه) در حدیثی طولانی اصحاب قائم (صلوات الله علیه) را ذکر نمودند: (… از بصره … احمد…)». 1
احمد اسماعیل نقطه هایی را بین عبارت ها قرار داده که نشان دهنده تقطیع و تحریف او در روایت است.
فارغ از اینکه این روایت فقط دلالت به وجود شخصی بنام احمد دارد، وقتی به اصل روایت رجوع می کنیم، متوجه میشویم که هیچ دلالتی بر احمد اسماعيل بصري ندارد، چون در روایت به سه شخص از بصره اشاره دارد که نام یکی از آنها احمد فرزند ملیح است.
اصل روایت در کتاب دلائل الامامة طبری در حدیثی طولانی از امام صادق علیه السلام این گونه آمده است: 2
« … وَ مِنَ الْبَصْرَةِ: عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْأَعْطَفِ بْنِ سَعْدٍ، وَ أَحْمَدُ بْنُ مُلَیْحٍ وَ حَمَّادُ بْنُ جَابِرٍ و أصحاب الكهف سبعة نفر مكسلمينا و أصحابه…».
مسلم و قطعی است، این تقطیع کاملاً مغرضانه بوده و ذکر نکردن نام بقیه افراد از بصره، هیچ دلیل دیگری جز غرضورزی نمیتواند داشته باشد.
آنچه در این روایت آمده است، معرفی فردی از بصره با نام احمد است که اتباع احمد بصری سعی بر آن دارند تا احمد الحسن را با آن تطبیق داده و او را همان احمد بن ملیح بدانند.
تناقض محتوای روایت با ادعای احمدالحسن
۱.احمدالحسن روایت مذکور را عمداً از کتاب بشاره الإسلام، که به اعتراف خود صاحبِ کتاب، نسخهاش پرغلط و اشتباه است نقل می کند. جدای از اینکه احمدالحسن روایت را کاملا تقطیع کرده و فقط سه کلمه در آن آمده است (من، بصره، احمد)، در این کتاب، نام احمدی که مطابق این روایت از یاران امام زمان است، به جای احمد بن ملیح، احمد و ملیح آمده است.
{صاحب کتاب «بشاره الإسلام» درباره کتاب خود میگوید: «هذه النسخه کثیره الغلط وقد سقط منها بعض الحروف ویدل البعض وقد صححت بعضها بنظری القاصر بواسطه بعض الاخبار». ترجمه: «این نسخه غلط زیاد دارد و از آن بعضی حروف ساقط شده و بعضی دلالت میکند و من به نظر قاصر خود بعضی از آنها را با کمک بعضی اخبار تصحیح کردم».}
۲.با مراجعه به حدیث در منبع اصلی آن (دلائل الامامة)، مشاهده میکنیم که :
اصل روایت «احمد بن ملیح» است، نه «احمد و ملیح»
و این نشاندهنده اشتباه چاپی در کتاب (بشاره الإسلام) است.
۳.احمدالحسن علاوه بر بیان روایت از یک منبع غیرمعتبر و پر از غلط (بشاره الإسلام)، نه تنها نام احمد را به صورت کامل (احمد بن ملیح) نمی آورد بلکه نام دو نفر دیگر را هم ذکر نکرده و به جای آن سه نقطه می گذارد.
۴.در مراجعه به اصل روایت متوجه می شویم، نام پدر احمدِ ذکر شده در روایت، مُلیح است (احمدبن مُلَیْح)، در حالیکه نام پدر احمدالحسن بصری، اسماعیل میباشد. با توجه به این که نام ذکر شده در روایت، مُلَیْح می باشد، لذا نمی توان آنرا لقب و صفت برای پدر احمد دانست. 3
۵.در «دلائل الإمامه» حدیث دیگری به قرینه حدیث مذکور بیان شده که در آن به تعداد یاران حضرت از بلاد مختلف اشاره شده است: 4
«… و من البصره ثلاثه رجال و أصحاب الکهف و هم سبعه … »
«… و از بصره سه نفر و اصحاب کهف هفت نفر …». این خود قرینهای دیگر است بر اینکه عبارت «احمد و ملیح» اشتباه چاپی در کتاب «بشاره الإسلام» میباشد؛ زیرا در غیر این صورت تعداد یاران از بصره چهار نفر میشود، در حالی که در روایت دیگر سه نفر ذکر شده است.
همچنین، عبارت «احمد و ملیح» با دو اسم دیگر یاران بصره که با نام پدر ذکر شدهاند، همخوانی دارد.
درثانی، صاحب کتاب رسول ابلیس، در تأیید این روایت، حدیث دیگری به نقل از طبری در دلائل الامامة آورده است: 5
ابوبصیر خدمت امام صادق علیه السلام می رسد و حضرت شرح می دهند که از هر شهری چند نفر با امام زمان می باشند، « … از جمله درباره بصره می فرمایند: از بصره سه مرد هستند».
این مطلب مؤید دیگری بر صحت عبارت «احمد بن ملیح» و اشتباه چاپی عبارت «احمد و ملیح» است.
بنابراین، صرف نظر از نام احمد بن ملیح، تصریح به تعداد افراد مربوط به بصره نیز دلیلی دیگر بر رسوایی تحریف مدعیان است که تعداد آنها را چهار نفر بیان کرده اند. 6
۶.نام های ذکر شده در روایت –صرف نظر از مناقشات موجود در حدیث- افرادی هستند که پس از ظهور امام مهدی عجّلاللهتعالیفرجهالشریف با ایشان خروج می کنند و جالب اینجاست که در هیچ جای روایات گفته نشده، فردی از ایشان همان یمانی است یا یکی از ایشان، معصوم و رهبر دیگران است. 7
۷.همچنین در روایتی دیگر به اسامی یاران امام(علیه السلام) از بصره اشاره شده که با احمد هم خوانی ندارد. چنانچه امام علی (علیه السلام) فرمودند: 8
«اسْمَعُوا أَبْیَنُ لکم أَسْمَاءَ أَنْصَارَ الْقَائِمُ أَنَّ أَوَّلَهُمْ مِنْ أَهْلِ البصره وَ آخِرَهُمْ مِنْ الْأَبْدَالِ فَالَّذِینَ مِنْ أَهْلِ البصره رَجُلَانِ اسْمُ أَحَدِهِمَا عَلِیُّ وَ الْآخَرُ مُحَارِبً وَ رَجُلَانِ مِنْ قَاشَانَ عَبْدُ اللَّهِ وَ عُبَیْدُ اللَّهِ».
(پس گوش کنید که نام انصار قائم(علیه السلام) را برایتان می گویم. نخستین آنها از بصره و آخرین آنها از ابدال هستند، اما از بصره دو نفرند؛ علی و محارب، و دو نفر از کاشان؛ عبدالله و عبیدالله).
۸.علاوه بر این در منابع شیعی روایات دیگری معارض با این روایت موجود است، که در برخی از آنها تصریح شده است؛ از بصره هیچ کس با امام زمان نخواهد بود: 9
امام صادق (صلوات الله علیه) با صراحت کامل فرمودند: (إلا أهل البصرة فإنه لا يخرج معه منهم إنسان).
«هیچ شهری نیست مگر اینکه گروهی از آن با امام خارج می شوند، به جز اهل بصره که کسی از آنجا با امام خارج نخواهد شد».
نتیجه گیری
روایت «احمد بن ملیح» از جمله احادیثی است که احمدالحسن تلاش کرده با تأویل و برداشت گزینشی از آن، موقعیت خود را در آخرالزمان مشروع جلوه دهد.
احمدالحسن به جای این که روایت را از منبع اصلی آن در کتاب «دلائل الإمامه» ذکر کند به کتاب «بشاره الإسلام» که به اعتراف خود صاحب کتاب نسخهاش پرغلط است استناد می کند. او مغرضانه در اصلِ حدیث دست برده و آن را تقطیع می کند.
در اصل روایت تعداد یاران حضرت مهدی (عجّلاللهتعالیفرجهالشریف) از بصره ۳ نفر ذکر شده است اما اتباع احمدالحسن با بکار بردن واژه (احمد و ملیح) به جای (احمدبن ملیح) تعداد یاران حضرت را در تناقضی آشکار ۴ نفر گزارش می دهند.
مضافاً اینکه حدیث یاران بصره با حدیث امام صادق (علیه السلام) که فرمودند از اهل بصره کسی با قائم خروج نمیکند، تعارض دارد.
پی نوشت
- احمد الحسن، اسماعیل، المتشابهات، اصدارات انصار
- طبری، محمد بن جریر بن رستم، دلائل الامامة، ص ۳۱۸
- محمدی هوشیار، علی، درسنامه نقد و بررسی جریان احمد الحسن البصری، ۱۳۹۷، ص ۱۸۹
- طبری، محمد بن جریر بن رستم، دلائل الامامة، ص ۳۰۹
- طبری، محمد بن جریر بن رستم، ص ۵۵۹، ح ۱۳۰
- سلمان پور، محمد مهدی، رسول ابلیس، ۱۳۶۵
- همان
- الزام الناصب فی اثبات الحجة الغائب عجل الله تعالی فرجه الشریف، ج ٢ ص ١۶۵
- بحارالانوار، علامه مجلسی، ج ۵۲، ص ۳۰۷)